– BNSS సెక్షన్ 175(3) ద్వారా మేజిస్ట్రేట్‌ను ఆశ్రయించే హక్కు


పోలీస్ స్టేషన్‌లో ఫిర్యాదు ఇచ్చినా పోలీసులు కేసు నమోదు చేయకపోతే బాధితుడు న్యాయం కోసం పోలీస్ స్టేషన్ చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం లేదు. చట్టం బాధితుడికి ఉన్నత పోలీసు అధికారులను, ఆ తరువాత న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించే మార్గాలను కల్పించింది.

Facts of the Case (నేపథ్యం) :
ఒక వ్యక్తి తనపై జరిగిన దాడి, మోసం లేదా ఇతర కాగ్నిజబుల్ నేరం గురించి స్థానిక పోలీస్ స్టేషన్‌లో ఫిర్యాదు చేశాడని అనుకుందాం.కానీ పోలీసులు ఫిర్యాదు స్వీకరించినప్పటికీ FIR నమోదు చేయకుండా కాలయాపన చేస్తున్నారు. బాధితుడు పలుమార్లు పోలీస్ స్టేషన్‌కు వెళ్లినా స్పందన లేదు.ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో బాధితుడికి చట్టపరంగా ఎలాంటి అవకాశాలు ఉన్నాయి?

 Issues (చట్టపరమైన ప్రశ్నలు)
* పోలీసులు FIR నమోదు చేయకపోతే బాధితుడు ఏం చేయాలి?
* జిల్లా ఎస్పీకి ఫిర్యాదు చేయవచ్చా?
* నేరుగా మేజిస్ట్రేట్ కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చా?
* మేజిస్ట్రేట్ పోలీసులను దర్యాప్తు చేయమని ఆదేశించగలరా?


Section of Law (వర్తించే చట్టాలు) BNSS సెక్షన్ 173(4)

పోలీసులు FIR నమోదు చేయడానికి నిరాకరిస్తే బాధితుడు తన ఫిర్యాదు సారాంశాన్ని రాతపూర్వకంగా సంబంధిత జిల్లా సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (SP)కు పోస్టు ద్వారా పంపవచ్చు.SPకి కాగ్నిజబుల్ నేరం జరిగినట్లు సంతృప్తి కలిగితే, స్వయంగా దర్యాప్తు చేయవచ్చు లేదా తన కింద పనిచేసే అధికారితో దర్యాప్తు చేయించవచ్చు. 

BNSS సెక్షన్ 175(3)
SPకి ఫిర్యాదు చేసినప్పటికీ న్యాయం జరగకపోతే, బాధితుడు సంబంధిత జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్‌ను ఆశ్రయించవచ్చు.
మేజిస్ట్రేట్:
* అఫిడవిట్‌తో కూడిన దరఖాస్తును పరిశీలిస్తారు.
* అవసరమైతే ప్రాథమిక విచారణ జరుపుతారు.
* పోలీసు అధికారి వివరణను పరిశీలిస్తారు.
* తగిన సందర్భంలో దర్యాప్తుకు ఆదేశించవచ్చు.
ఇది ఆటోమేటిక్‌గా FIR నమోదు చేయించే విధానం కాదు. మేజిస్ట్రేట్ న్యాయపరమైన విచక్షణతో నిర్ణయం తీసుకుంటారు. 
4\. ముఖ్యమైన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు
1\. Om Prakash Ambadkar v. State of Maharashtra
తేదీ: 16-01-2025
సుప్రీంకోర్టు BNSS సెక్షన్ 175(3) కింద మేజిస్ట్రేట్ దర్యాప్తుకు ఆదేశించే ముందు పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన విధానాలను వివరించింది.
* ముందుగా SPని ఆశ్రయించాలి.
* మేజిస్ట్రేట్ ముందు అఫిడవిట్ సమర్పించాలి.
* పోలీసుల వివరణను పరిశీలించాలి.
 సుప్రీంకోర్టు – 27 జనవరి 2026 తీర్పు
BNSS సెక్షన్ 173(4) కింద SPని ఆశ్రయించడం, సెక్షన్ 175(3) కింద మేజిస్ట్రేట్‌ను ఆశ్రయించడానికి తప్పనిసరి ముందస్తు దశ అని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. Sci API
Action Plan (బాధితులు తీసుకోవాల్సిన చర్యలు)
* ముందుగా సంబంధిత పోలీస్ స్టేషన్‌లో రాతపూర్వక ఫిర్యాదు ఇవ్వండి.
* ఫిర్యాదు స్వీకరించిన ఆధారంగా రసీదు లేదా ఇతర రుజువు తీసుకోండి.
* FIR నమోదు చేయకపోతే BNSS 173(4) ప్రకారం SPకి రిజిస్టర్డ్ పోస్టు ద్వారా ఫిర్యాదు పంపండి.
* పోస్టల్ రసీదు, ఫిర్యాదు కాపీ, అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలు భద్రపరచుకోండి.
* అయినా చర్య లేకపోతే న్యాయవాది సహాయంతో అఫిడవిట్ జతచేసి BNSS 175(3) ప్రకారం మేజిస్ట్రేట్‌ను ఆశ్రయించండి.
సామాన్యులు గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం
పోలీసులు FIR నమోదు చేయలేదని న్యాయం ఆగిపోదు.
"న్యూస్ వన్" లీగల్ సర్వీస్  : (న్యాయ సమాచారం – అవగాహన కోసం మాత్రమే. వ్యక్తిగత కేసుల్లో న్యాయవాది సలహా తీసుకోవాలి.)